Menengiç kahvesi, adında kahve geçmesine rağmen kahve çekirdeğinden yapılmaz. Güneydoğu Anadolu'da yetişen menengiç (çitlembik) ağacının meyvelerinin kavrulup ezilmesiyle hazırlanır ve hiç kafein içermez. Fıstıksı, hafif tatlı ve yumuşak bir içimi vardır.
Menengiç nedir?
Menengiç, antep fıstığının yabani akrabası olan çitlembik ağacının (Pistacia terebinthus) küçük meyvesidir. Güneydoğu Anadolu'da, özellikle Gaziantep ve Şanlıurfa çevresinde doğal olarak yetişir. Olgunlaşan meyveler toplanıp kavrulur, sonra dibekte ya da değirmende ezilerek koyu bir macun ya da toz haline getirilir.
Ezme sırasında meyvenin yağı açığa çıkar ve karışım kendiliğinden macunlaşır. Bu yüzden menengiç kahvesi çoğunlukla kavanozda macun olarak satılır.
Menengiç kahvesi nasıl yapılır?
- Cezveye 1 kahve fincanı süt koy. (Su ile de yapılır ama sütlü hali gelenekseldir ve çok daha lezzetlidir.)
- 1 tepeleme tatlı kaşığı menengiç macunu ekle.
- İstersen şeker koy — menengiç doğal olarak hafif tatlıdır, çoğu kişi şekersiz içer.
- Ocağa koymadan iyice karıştır; macun sütte tamamen dağılsın.
- Kısık ateşte, ara ara karıştırarak 3-4 dakika pişir.
- Kabarmaya başlayınca ateşten al ve fincana boşalt.
Türk kahvesinden farklı olarak menengiç kahvesi karıştırılarak pişirilebilir; burada amaç köpük değil, macunun sütte homojen dağılmasıdır. Sütle yapıldığı için taşmaya çok yatkındır, cezvenin başından ayrılma.
Tadı ve içimi
Menengiç kahvesinin kahveyle tat benzerliği yoktur. Fıstıksı, tereyağımsı ve hafif tatlı bir profil taşır; acılık ve asitlik neredeyse yoktur. Sütle pişirildiğinde sıcak fındık ya da badem sütüne yakın, doyurucu bir içecek olur. Yanında genelde tarçın serpilerek ya da bir parça tatlıyla sunulur.
Bilinen faydaları
Menengiç meyvesi doymamış yağ asitleri, E vitamini ve polifenol bakımından zengindir. Yöresel kullanımda:
- Öksürüğü ve boğaz tahrişini yatıştırdığı,
- Mideyi rahatlattığı,
- Emziren annelerde süt yapımını desteklediği,
- Kafeinsiz olduğu için uykuyu bozmadığı
söylenir. Bunların çoğu geleneksel bilgiye dayanır; menengiç kahvesi bir tedavi yöntemi değildir. Kesin olan tek şey kafeinsiz olmasıdır — bu yüzden akşam kahve keyfi isteyen ama uykusu bozulan biri için gerçek bir alternatiftir. Kafein hesabı için: kahvede kafein miktarı.
Alırken ve saklarken
- Macun mu toz mu: Macun daha yoğun ve daha aromatiktir; toz formu pratiktir ama çabuk bayatlar.
- İçindekiler: Saf menengiç ürününde sadece menengiç yazar. Bazı karışımlarda kahve, süt tozu ya da şeker bulunur — bu durumda ürün kafeinsiz olmayabilir.
- Saklama: Açılmış kavanozu buzdolabında sakla; yağ oranı yüksek olduğu için oda sıcaklığında zamanla acılaşır.
- Ekşi ya da acı bir koku: yağların bozulduğunu gösterir, kullanma.
Sıkça sorulan sorular
Menengiç kahvesinde kafein var mı?
Hayır. Menengiç kahvesi, kahve çekirdeğinden değil menengiç (çitlembik) meyvesinden yapılır ve hiç kafein içermez. Bu yüzden akşam saatlerinde ya da kafeinden kaçınması gerekenler için uygun bir alternatiftir.
Menengiç kahvesi neye iyi gelir?
Halk arasında öksürüğü yatıştırdığı, mideyi rahatlattığı ve süt yapımını desteklediği söylenir. Menengiç meyvesi yağ asitleri ve antioksidan bakımından zengindir, ancak bu kullanımların çoğu geleneksel bilgiye dayanır; bir rahatsızlığın tedavisi yerine geçmez.
Menengiç kahvesi nasıl yapılır?
Cezveye 1 fincan süt (ya da su), 1 tepeleme tatlı kaşığı menengiç macunu veya tozu ve isteğe göre şeker konur. Karıştırılıp kısık ateşte 3-4 dakika, kabarana kadar pişirilir ve fincana alınır.
Menengiç kahvesinin tadı nasıl?
Kahveye benzemez. Fıstık ve badem arası, hafif tatlı ve yağlı bir tadı vardır; acılık neredeyse yoktur. Sütle yapıldığında sıcak fındık sütüne yakın, doyurucu bir içecek olur.