Yemen kahvesi kuru üzüm, hurma, kakao ve baharat notalarıyla, orta asidite ve orta-dolgun gövdeli rustik bir fincan verir. Ağaçlar 1500-2500 m'deki taş teraslarda yetişir, kirazlar çoğunlukla çatılarda bütün halde kurutulur. Kahveyi 16. ve 17. yüzyılda dünyaya tanıtan Mokha limanının ülkesidir.
- Kirazlar düz çatılara tek kat serilir ve birkaç hafta güneşte kurur; kurutma özenliyse fincan temiz olur.
- Pakette Mokha ya da Mocha yazması tek başına menşe kanıtı değildir; ülke ve bölge adını ara.
- Teraslarda makine kullanılamaz, hasat elle yapılır; kat bitkisi de aynı arazi ve suyu kullanır.
- Cezve için orta ya da orta-koyu kavrum seç, un inceliğinde öğüt; 7 g kahveye 70 ml su kullan.
Dağ yamaçlarındaki taş teraslar
Yemen kahvesi, Sana'a'nın batısındaki dağlarda ve ülkenin öteki yüksek kesimlerinde, yamaçlara örülmüş taş teraslarda yetişir. Rakım çoğunlukla 1500-2500 m arasındadır. Yağış az olduğu için üreticiler yağmur suyunu biriktiren sarnıçlara ve kuyulara bağımlıdır; ağaçlar küçük parsellerde, çoğu zaman başka ürünlerle yan yana durur. Yemen, kahvenin tarım ürünü olarak yetiştirildiği ilk yerlerden biridir ve bu teraslar yüzyıllardır kullanılıyor.
Öne çıkan bölgeler Haraz, Bani Matar, Hayma, Yafa ve Sa'dah. Bani Matar Sana'a'nın güneybatısındaki yüksek bir bölge, Haraz ise batıdaki bir sonraki dağ sırası.
Kısa profil
| Özellik | Yemen |
|---|---|
| Bölgeler | Haraz, Bani Matar, Hayma, Yafa, Sa'dah |
| Rakım | 1500-2500 m |
| İşleme | Doğal: kiraz bütün halde güneşte kurur |
| Tat notları | Kuru üzüm, hurma, kakao, tarçın, kakule, şarabımsı |
| Asitlik | Orta |
| Gövde | Orta-dolgun |
| Hasat | Çoğunlukla ekim-şubat, bölgeye göre kayar |
Çatıda kurutma geleneği
Su kıtlığı ve güneşli iklim Yemen'de doğal işlemeyi neredeyse tek seçenek yapar. Kirazlar bütün halde evlerin düz çatılarına ya da yerden yüksek kurutma yataklarına tek kat serilir ve birkaç hafta güneşte kurur; kuruyan kabuk sonra soyulur. Kurutma ne kadar özenliyse fincan o kadar temiz olur, kontrolsüz kurutma ise toprak ve aşırı fermente meyve tatlarına yol açabilir. Doğal işlemenin öteki yöntemlerle kıyası kahve işleme yöntemleri sayfasında.
Kuru kabuk da değerlendirilir: Yemen'de qishr (kışr) adı verilen, zencefil ve baharatla kaynatılan hafif bir içecek yapılır.
Mokha limanı: kahveye adını veren şehir
Kızıldeniz kıyısındaki Mokha, 16. ve 17. yüzyıllarda dünya kahve ticaretinin merkeziydi. Osmanlılar 1530'ların sonunda Yemen'e geldikten sonra küçük liman büyük bir kahve pazarına dönüştü; 17. yüzyılda Hollanda ve İngiltere'nin Doğu Hindistan şirketleri burada ticaret evleri açtı. Yemen kahvesi Osmanlı topraklarına ve İstanbul kahvehanelerine bu yoldan ulaştı; hikâyenin ayrıntısı kahvenin tarihi sayfasında.
Tekel, 17. yüzyılda kahve fidanlarının ülke dışına çıkarılmasıyla kırıldı. Hollandalıların Java'da kurduğu tarlalar ve ardından Karayipler ile Latin Amerika'daki plantasyonlar 18. yüzyılda Yemen'in payını hızla küçülttü; ticaret de zamanla Aden ve Hudeyde limanlarına kaydı. Kafe menüsündeki çikolatalı mocha adını bu limandan alır ama içinde Yemen kahvesi olması gerekmez (mocha nasıl yapılır).
Udaini, Dawairi ve "Yemenia"
Yemen'de kahve ağaçları yerel adlarla anılır; Udaini, Dawairi, Tufahi ve Jaadi pakette görebileceğin isimlerden. 2021'de yayımlanan bir genetik çalışma, Yemen'deki bazı ağaçların bilinen ekili çeşitlere ve Etiyopya örneklerine benzemeyen ayrı bir genetik grup oluşturduğunu bildirdi. Bu gruba ticari olarak "Yemenia" adı verildi. Bulgu yeni olduğu için fincandaki etkisine dair bağımsız bilgi henüz sınırlı.
Neden bu kadar az bulunuyor?
- Küçük parsel, elle iş: Teraslarda makine kullanılamaz; hasat ve ayıklama elle yapılır, verim düşüktür.
- Su kıtlığı: Sulama sarnıç ve kuyulara bağlıdır.
- Kat rekabeti: Yaprağı çiğnenen uyarıcı bir bitki olan kat, aynı araziyi ve suyu kullanır ve daha hızlı gelir getirir.
- Savaş ve lojistik: 2010'ların ortasında başlayan savaş, ihracatı ve ulaşımı zorlaştırdı.
Sonuç: dünya üretiminde çok küçük bir pay ve yüksek fiyat bandı.
Pakette "Mokha" yazıyorsa
| Etikette | Anlamı |
|---|---|
| Yemen + bölge adı | Gerçek menşenin en açık işareti |
| Matari / Harazi | Bani Matar ya da Haraz bölgesinden |
| Udaini, Dawairi | Yerel çeşit adları |
| Natural | Doğal işleme; Yemen'de olağan |
| Mokha / Mocha | Tarihi ad; tek başına menşe kanıtı değil |
| Mokha Java | Yemen ve Java kahvelerinin tarihi harman adı; bugün içerik kavurmacıya göre değişir |
Yemen çekirdekleri çoğu zaman düzensiz boyda ve karışık renkte görünür; küçük parsellerden toplanıp elle ayıklanan kahvede bu beklenen bir durumdur.
Evde demleme ve cezve
Orta kavrum, Yemen'in kuru meyve ve baharat notalarını en iyi taşır. French press ile 1:15 oran ve kalın öğütüm gövdeyi ve baharatı öne çıkarır; V60 ile 1:16 daha berrak, şarabımsı bir fincan verir. Az bulunan bir kahve olduğu için ilk demlemede küçük bir dozla başlayıp oranı damak zevkine göre ayarlamak mantıklı.
Cezvede Yemen kahvesi tarihsel kökenine döner: Türk kahvesi için orta ya da orta-koyu kavrum, un inceliğinde öğütüm ve 7 g kahveye 70 ml su baharatlı, kuru meyveli ve gövdeli bir fincan verir. Çok koyu kavrum ise bu nadir kahvenin ayrıntısını siler.
İkisi de doğal işlenir ama Yemen'de meyve daha kuru, kakao ve baharat daha baskın, asidite daha yumuşaktır. Taze ve parlak meyve arıyorsan Etiyopya kahvesi daha yakın bir seçim.
Kimler sever, kimler sevmeyebilir?
Tarihle ilgilenenler, baharatlı ve kuru meyveli rustik fincan sevenler ve Türk kahvesi geleneğini kaynağından tatmak isteyenler Yemen'i özel bulur. Temiz, berrak ve her pakette aynı tadı veren bir kahve arayanlar ise lottan lota değişkenlikten rahatsız olabilir; onlar için kahve çekirdekleri rehberindeki dengeli menşeler daha uygun.
Yeni çekirdek rehberleri ve duyurular için bültene katıl. Spam yok, istediğin zaman çıkabilirsin.
Sıkça sorulan sorular
Yemen kahvesi neden pahalı ve az bulunur?
Ağaçlar küçük teraslarda yetişir, hasat ve ayıklama elle yapılır ve verim düşüktür. Su kıtlığı, aynı arazide kat bitkisiyle rekabet ve 2010'ların ortasında başlayan savaşın getirdiği ihracat zorlukları da arzı sınırlar. Bu nedenle Yemen kahvesi dünya üretiminde çok küçük bir pay tutar ve yüksek fiyat bandında satılır.
Mokha kahvesi ile Yemen kahvesi aynı şey mi?
Tarihte evet, çünkü Yemen kahvesi Mokha limanından ihraç edildiği için bu adla anıldı. Bugün Mokha ya da Mocha kelimesi bazen Yemen dışındaki kahveler için de tat tarzı adı olarak kullanılıyor. Gerçek Yemen kahvesinde pakette ülke adı ve çoğu zaman bölge adı açıkça yazar.
Yemen kahvesi Türk kahvesi için uygun mu?
Uygundur ve tarihsel bir bağı da vardır: Osmanlı kahvehanelerine giden ilk kahveler Yemen'den geliyordu. Orta kavrum Yemen kahvesi cezvede baharatlı, kuru meyveli ve gövdeli bir fincan verir. Klasik ölçü olan 7 g kahve ve 70 ml su burada da geçerli.
Qishr nedir?
Qishr (kışr), kahve kirazının kurutulmuş kabuğundan yapılan geleneksel bir Yemen içeceğidir. Kabuklar genellikle zencefil ve baharatla kaynatılır. Çekirdekten yapılan kahveye göre daha hafif, çay benzeri ve meyvemsi bir içecektir.
Yemenia nedir?
Yemenia, 2021'de yayımlanan bir genetik çalışmada Yemen'de bulunan ve bilinen ekili çeşitlerle Etiyopya örneklerinden ayrışan bir arabica grubuna verilen ticari addır. Bulgu yeni olduğu için bu grubun fincandaki etkisine dair bağımsız bilgi henüz sınırlıdır.
Matari ve Harazi ne demek?
İkisi de bölge adından türeyen geleneksel etiketlerdir. Matari, Sana'a'nın güneybatısındaki yüksek Bani Matar bölgesinden; Harazi ise batıdaki Haraz dağlarından gelen kahveyi anlatır.
